Mỗi khi xẩy ra tranh chấp, thì các doanh nghiệp Việt Nam thường tìm đến tòa án trong khi đó hầu hết các doanh nghiệp trên thế giới lại tìm đến các trọng tài vì những ưu điểm của hình thức này. Xoay quanh vấn đề này, báo chí đã có cuộc trao đổi với TS Nguyễn Minh Chí – Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam.

- Xin ông cho biết những ưu thế của cơ chế giải quyết tranh chấp thương mại bằng hình thức trọng tài so với việc kiện ra toà án kinh tế?

Giải quyết tranh chấp thương mại bằng hình thức trọng tài có 4 ưu thế so với giải quyết bằng con đường toà án. Thứ nhất là thủ tục giải quyết đơn giản và nhanh. Thứ hai là bảo đảm bí mật (xử kín) - điều này rất quan trọng đối với DN vì nó liên quan đến vấn đề uy tín, thương hiệu của DN. Thứ ba, các trọng tài viên là những chuyên gia hàng đầu. Ví dụ như Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam có tới 117 trọng tài viên trong nước và 6 trọng tài viên quốc tế. Họ đều là những chuyên gia đầu ngành của hầu hết các ngành trọng yếu. Trình độ các trọng tài viên thường là tiến sĩ, nếu thấp cũng là cao học. Ưu thế thứ tư, xét xử bằng cơ chế trọng tài chỉ một lần nên nó là chung thẩm. Quyết định của trọng tài buộc các bên phải thi hành ngay, nếu không sẽ được chuyển sang cơ quan thi hành án dân sự thi hành.

Vì những ưu thế này nên hầu hết các hợp đồng thương mại có yếu tố nước ngoài thường có điều khoản cuối cùng “nếu có tranh chấp xảy ra sẽ được giải quyết bằng hình thức trọng tài”. Các DN nước ngoài đã rất quen với cơ chế giải quyết tranh chấp này, nhưng các DN Việt Nam thì vẫn chưa quen.

- Vậy lý do mà DN Việt Nam chưa mặn mà với cơ chế giải quyết tranh chấp bằng trọng tài đơn giản chỉ vì chưa quen, thưa ông?

Nói như vậy cũng được! Nhưng, một nguyên nhân sâu xa nữa là do nhiều năm trước các quyết định của trọng tài chưa có chế tài thi hành nghiêm ngặt. Nên DN ngại. Hiện nay, chúng ta đã có Pháp lệnh trọng tài 2003, quy định khá chặt chẽ quy trình, thủ tục giải quyết cũng như giá trị pháp lý chung thẩm buộc các bên phải thi hành của quyết trọng tài. Theo kế hoạch, năm 2009 sẽ có Luật Trọng tài. Tuy nhiên, điều này cũng phải dần dần để DN hiểu được sự tiện lợi của cơ chế trọng tài.

- Theo ông thì, vấn đề bây giờ chỉ còn là làm thế nào để giới thiệu, quảng bá cho cơ chế giải quyết trọng tài?

Đúng vậy! Gần đây, với sự hỗ trợ của một dự án Đan Mạch, chúng tôi đã tiến hành tập huấn cho các DN về giải quyết tranh chấp bằng con đường trọng tài hơn 30 tỉnh, thành phố trên cả nước. Tiến tới, 64 tỉnh, thành phố đều được tập huấn. Với nguyên tắc phi lợi nhuận trong hoạt động, cũng như những ưu điểm của mình, cơ chế trọng tài đang là một xu thế phát triển của kinh tế quốc tế.

Tuy nhiên, để cơ chế trọng tài trở thành một thành tố không thể thiếu trong hoạt động thương mại thời gian tới, các trung tâm trọng tài nói chung, VIAC nói riêng vẫn phải liên tục khẳng định năng lực xét xử của mình. Các trung tâm trọng tài của Việt Nam tiến tới không chỉ là chỗ dựa tin cậy của DN Việt Nam mà có thể còn là sự lựa chọn của các DN nước ngoài trong các giao thương quốc tế. Các trung tâm trọng tài của Việt Nam đang nhanh chóng hoàn thiện mình để ngang tầm với các trung tâm trọng tài của các quốc gia trong khu vực và thế giới.

- Xin cảm ơn ông!