Khi xảy ra tranh chấp, doanh nghiệp có nhiều sự lựa chọn khác nhau để giải quyết. Với doanh nghiệp, vấn đề thắng thua trong tranh chấp không nặng nề như đối với người dân bình thường về mặt giá trị song lại nặng nề về uy tín thương mại.

Doanh nghiệp, thương nhân mất hợp đồng này có thể có hợp đồng khác, song mất uy tín thương mại, mất đối tác sẽ là nguy cơ đối với họ. Vì vậy, khi chọn phương thức xử lý các tranh chấp phát sinh, doanh nghiệp, thương nhân thường cân nhắc lợi ích toàn cục chứ không quá lo lắng với hợp đồng đang có tranh chấp và ở trong tư thế "thề cùng sống chết" với đối tác đang có tranh chấp. Đó chính là điểm mà việc giải quyết tranh chấp theo hình thức lựa chọn - nhất là phương thức trọng tài có được lợi thế để phát huy.

Tuy nhiên, hiện có một thực tế trong việc giải quyết tranh chấp của các doanh nghiệp Việt Nam thời gian qua là các doanh nghiệp thường lựa chọn con đường... tòa án kinh tế. Luật sư Trần Hữu Huỳnh - Phó Chủ tịch Trung tâm Trọng tài quốc tế (VIAC) phân tích: nguyên nhân khiến số vụ kiện tại trọng tài thấp là do doanh nghiệp chưa có thói quen lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp, chưa hiểu hết các thuận lợi của trọng tài. Thậm chí, chính các doanh nghiệp Việt Nam lại tự làm phương thức này bị vô hiệu hóa. Vì vậy, ông Huỳnh lưu ý: Để được giải quyết bằng cơ chế trọng tài, trong hợp đồng thương mại các doanh nghiệp cần ghi rõ trung tâm trọng tài nào sẽ xử lý khi xảy ra tranh chấp. Các thoả thuận càng chi tiết càng tốt. Ví dụ như luật áp dụng cho thủ tục tố tụng là luật nào? Luật áp dụng cho nội dung vụ tranh chấp là luật nào? Ngôn ngữ xử lý?

Nhưng một luật sư của Đoàn Luật sư Hà Nội đưa ra ví dụ: “Tôi đã “dính” một vụ tranh chấp giữa một doanh nghiệp Việt Nam và doanh nghiệp Nhật Bản, kéo dài từ tháng 4/2004 đến tháng 9/2006 mới xử được sơ thẩm. Sau 3 tháng, vụ này mới giải quyết xong án phúc thẩm. Thế nhưng, cho đến nay (4/2008), vụ án vẫn chưa giải quyết xong vì bên thua vẫn cố tình trì hoãn. Trong khi đó, nếu đưa ra trọng tài thương mại, vụ việc có thể giải quyết chỉ trong vài tuần”.

Vậy là doanh nghiệp có thể tự mình lựa chọn, chỉ có điều... hãy hiểu trước khi chọn cho mình con đường giải quyết tranh chấp vì như một doanh nhân nhận định: Trong những trường hợp có tranh chấp xảy ra, nếu phải lựa chọn cách thức giải quyết thì doanh nghiệp, thương nhân thường dễ theo triết lý "Không cần thổi tắt ánh sáng của người khác để mình tỏa sáng".