Phát biểu khai mạc hội thảo, Ls Trần Hữu Huỳnh – Trưởng Ban Pháp chế (VCCI) cho biết, Hội thảo lần này được tổ chức nhằm tiếp thu ý kiến góp ý của các đại diện, các chuyên gia về tính hợp lý, khả thi và hiệu quả của Dự thảo. Từ đó sẽ tổng kết và kiến nghị để Ban soạn thảo và cơ quan Nhà nước có thẩm quyền nghiên cứu, hoàn thiện Dự thảo. 

 

PGS.TS Phạm Duy Nghĩa (Đại học Quốc gia Hà Nội) cũng cho rằng: Trọng tài không thể hoạt động hiệu quả nếu như không nhận được sự hỗ trợ của hệ thống tư pháp hiện hành ở Việt Nam. Vì vậy, Luật Trọng tài chỉ có thể thi hành được nếu các văn bản pháp luật khác như Bộ luật Tố tụng dân sự, các Luật có liên quan đến hệ thống tư pháp cũng như Luật Thi hành án dân sự quy định về việc toà án hỗ trợ trọng tài dưới hình thức thích hợp như thế nào. Một hệ thống trọng tài hoạt động hiệu quả sẽ tốt cho cộng đồng doanh nghiệp và giảm bớt gánh nặng công việc cho toà án. Nó cũng giúp tạo ra công lý dựa trên quyền tự do thoả thuận của cá nhân. “Chúng tôi muốn nhắc lại rằng trọng tài không thể hoạt động tốt nếu như thiếu sự hỗ trợ từ tòa án. Chúng tôi hiểu rằng chính sách mới về trọng tài cần sự ủng hộ mạnh mẽ của hệ thống tư pháp hiện hành ở Việt Nam” - PGS.TS Phạm Duy Nghĩa khẳng định.

Bàn về việc có nên hạn chế điều kiện thành lập tổ chức trọng tài hay không? Nhiều đại biểu cho rằng nên hạn chế thành lập các tổ chức trọng tài vì “nếu như không hạn chế sẽ không có việc làm”, luật sư Trần Quang Mỹ - Trung tâm Trọng tài Thương mại Á châu nhận định. Nhiều đại biểu cũng đồng ý là không nên hạn chế về quốc tịch trọng tài cũng như tên gọi của luật, nên đặt tên là Luật Trọng tài thay vì tên gọi là Luật Trọng tài Thương mại theo dự kiến trước đây.

 

GS. TSKH Đào Trí Úc - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Luật gia Việt Nam cho rằng, cách đặt tên là Luật Trọng tài có nhiều ý nghĩa quan trọng, “Trước hết, điều này xuất phát từ sự cần thiết phải mở rộng thẩm quyền tài phán của trọng tài. Thứ hai, cách đặt tên này cũng giúp tránh được các tranh chấp không cần thiết liên quan đến việc xác định thẩm quyền của trọng tài, chẳng hạn xác định nội hàm của thuật ngữ “hoạt động thương mại” như theo quy định của Pháp lệnh Trọng tài thương mại, phân biệt giữa hoạt động thương mại và các hoạt động khác không mang bản chất thương mại…Thứ ba, việc đặt tên là Luật Trọng tài cũng phù hợp với thực tiễn pháp luật các nước và thông lệ quốc tế. Thứ tư, mặc dù trong quá trình xây dựng Luật Trọng tài, Ban Soạn thảo và Tổ biên tập đã tích cực tham khảo Luật Mẫu của UNCITRAL về Trọng tài Thương mại Quốc tế, tuy nhiên việc sử dụng tên gọi là Luật Trọng tài là phù hợp hơn đối với điều kiện, hoàn cảnh của Việt Nam so với việc sử dụng tên gọi là Luật Trọng tài thương mại quốc tế”.

 

GS. TSKH Đào Trí Úc còn cho biết thêm, giải quyết tranh chấp bằng trọng tài không chỉ giới hạn ở các giao dịch qua biên giới mang bản chất thương mại, mà còn các giao dịch tư không mang bản chất thương mại, các giao dịch tư trong nước. Vì lý do đó, việc đặt tên là Luật Trọng tài Thương mại Quốc tế như tên gọi của Luật  Mẫu UNCITRAL tỏ ra không phù hợp với việc giải quyết các tranh chấp không mang bản chất thương mại qua biên giới, các giao dịch kinh doanh trong nước, thậm chí là các giao dịch mang tính chất tiêu dùng… 

Doanh nghiệp không mấy mặn mà với trọng tài thương mại

Cũng trong khuôn khổ Hội thảo, GS. TSKH Đào Trí Úc nhấn mạnh, doanh nghiệp Việt Nam hiện nay không mấy mặn mà với trọng tài thương mại. Thậm chí, có nhiều doanh nghiệp trong nước còn không biết đến sự có mặt của Trung tâm trọng tài.

Hiện nay, cả nước có 7 trung tâm Trọng tài, do nhiều nguyên nhân, hoạt động của các Trung tâm trọng tài vẫn chưa phát huy hết hiệu quả trong việc giải quyết tranh chấp thương mại giữa các doanh nghiệp.

Mỗi năm, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) cũng chỉ xử lý được 20-25 vụ. Các trung tâm khác khoảng 5 đến 7 vụ, thậm chí có trung tâm không có vụ nào.

GS. TSKH Đào Trí Úc cho rằng, nguyên nhân các doanh nhân không hào hứng tìm đến các Trung tâm Trọng tài Thương mại Việt Nam có thể lý giải bởi lý do sau: Đội ngũ trọng tài viên của các trung tâm chưa thực sự là đội ngũ mạnh, chưa có năng lực giải quyết tranh chấp nên khó thuyết phục được, thậm chí nhiều trường hợp đương sự đã nộp đơn nhưng sau khi tiếp xúc ngay lập tức rút đơn. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp Việt Nam chưa quen với phương thức trọng tài nhưng các trung tâm lại không có hình thức giới thiệu, quảng bá về mình để cung cấp thông tin cho doanh nghiệp biết tới.

Bên cạnh đó, theo Pháp lệnh Trung tâm Thương mại, trọng tài chỉ có thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong phạm vi hoạt động thương mại. Điều này đã làm các trung tâm trọng tài mất đi một lượng khách đáng kể trong các lĩnh vực ngoài hoạt động thương mại.

Ngoài ra, mặc dù, theo Pháp lệnh Trọng tài Thương mại và Bộ luật Tố tụng dân sự, quyết định trọng tài có giá trị thi hành như một bản án nhưng Pháp lệnh Thi hành án lại không quy định điều này. Thế nên, cơ quan thi hành án hoàn toàn có thể vin vào Pháp lệnh Thi hành án để không thi hành các quyết định trọng tài. Và như vậy, khách hàng lại tin tưởng vào toà án nhiều hơn. Điều này lại không phù hợp với thiết chế trọng tài trên thế giới.

Nghị định 116 ban hành năm 1994 quy định tổ chức và hoạt động của Trung tâm trọng tài thương mại, nếu không thực thi quyết định của trọng tài thì nguyên đơn có thể được kiện lại toà án. Điều này có khác gì phủ quyết lại quyết định của trọng tài? Bản thân doanh nghiệp Việt Nam không tin tưởng lắm vào các hệ thống giải quyết các tranh chấp pháp lý nói chung, cũng như trung tâm trọng tài nói riêng.