Trong bối cảnh hội nhập ngày nay, sự ra đời của trọng tài thương mại - một tổ chức xã hội - nghề nghiệp do các trọng tài viên thành lập trên cơ sở giấy phép của Bộ Tư pháp nhằm giải quyết các tranh chấp phát sing trong hoạt động sản xuất kinh doanh – là điều phù hợp và tất yếu. Theo PGS.TS Dương Đăng Huệ - vụ trưởng Vụ Pháp luật Dân sự - Kinh tế Bộ Tư pháp, cơ chế giải quyết tranh chấp bằng trọng tài có nhiều ưu thế khi mà đất nước tham gia hội nhập với thế giới. Trước hết, cơ chế này đảm bảo bí mật kinh doanh và uy tín nghề nghiệp cho các thương nhân có liên quan tới vụ tranh chấp. Có được ưu điểm này là do nguyên tắc xét xử của trọng tài là xét xử bí mật, tức là không ai có quyền tham dự phiên họp xét xử nếu không được sự đồng ý của các bên. Trong khi đó, nguyên tắc xét xử của toà án là xét xử công khai. Thứ hai, cơ chế giải quyết bằng trọng tài thương mại có thủ tục đơn giản, đảm bảo giải quyết nhanh chóng các tranh chấp, tiết kiệm thời gian chờ.

Vãn theo ông Dương Đăng Huệ, tố tụng trọng tài được đánh giá là linh hoạt, bảo đảm tốt hơn quyền định đoạt của các bên, cụ thể là: tự quyết định chọn hình thức trọng tài là ad-hoc hay thể chế, tự chọn tổ chức trọng tài cũng như trọng tài viên mà mình ưa thích, thời gian, địa điểm giải quyết… Ngoài ra, trọng tài thương mại không đại diện cho quyền lực Nhà nước nên rất phù hợp để giải quyết các tranh chấp mà các bên có quốc tịch khác nhau (Toà án nói là được độc lập nhưng cũng dễ bị chi phối bởi quyền lợi dân tộc, do đó các bên tranh chấp có quốc tịch khác nhau thường không thích chọn toà án của nhau). Vì vậy, họ thường thích chọn trọng tài, nhất là trọng tài của nước thứ ba để đảm bảo tính khách quan trong việc giải quyết tranh chấp. Cuối cùng, một ưu thế nữa là các phán quyết của trọng tài được công nhận và cho thi hành ở nước ngoài. Công ước New York 1958 về công nhận và cho thi hành các quyết định của trọng tài nước ngoài đã quy định rằng các nước thành viên của công ước này có nghĩa vụ công nhận và cho thi hành phán quyết của trọng tài của nước bên kia cũng là thành viên.

Trung tâm trọng tài nên đặt thêm các văn phòng đại diện?

Theo quy định của Pháp luật trọng tài thì Trọng tài thương mại có thẩm quyền giải quyết các vụ tranh chấp phát sinh trong hoạt động thương mại nếu trước hoặc sau khi tranh chấp các bên có thoả thuận trọng tài. Tuy nhiên, Toà án vẫn có vai trò hỗ trợ đối với các Trung tâm trọng tài thương mại trong các vấn đề: chỉ định trọng tài viên; áp dụng, thay đổi, huỷ bỏ biện pháp khẩn cấp tạm thời; huỷ bỏ quyết định trọng tài.

Ông Phạm Tuấn Anh – Chánh Toà Kinh tế TAND TP.Hà Nội, cho biết, dù có quy định trên, Toà Kinh tế TAND Hà Nội cũng mới chỉ tập trung giải quyết 2 vấn đề chính là áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời và xem xét yêu cầu huỷ quyết định trọng tài. Theo ông Tuấn Anh, vấn đề phức tạp trong việc áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời là hiện nay các Trung tâm trọng tài còn ít, chủ yếu tập trung ở Hà Nội và TP.Hồ Chí Minh, trong khi đó các đương sự có thể ở nhiều địa phương khác nhau nhưng lại chọn các trung tâm trọng tài giải quyết tranh chấp. Do đó, việc yêu cầu thực hiện biện pháp bảo đảm là rất khó khăn cho đương sự nên dẫn đến chậm trễ trong việc ra quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời. “vì vậy, chúng tôi thấy các Trung tâm trọng tài nên đặt thêm các văn phòng đại diện tại một số tỉnh, thành phố khác để tạo điều kiện cho các đương sự dễ dàng khởi kiện và đưa đơn yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời” – ông Tuấn Anh nhấn mạnh.

Trong nền kinh tế thị trường hiện nay và trong bối cảnh Việt Nam đã hội nhập vào nền kinh tế thế giới, tranh chấp kinh tế được xem là một thuộc tính mang tính quy luật. Vì vậy, Việt Nam rất cần có những cơ quan tài phán, không chỉ toà án mà cả trọng tài quốc tế, có đầy đủ năng lực để giải quyết những tranh chấp về kinh doanh thương mại ngày một gia tăng và phức tạp. Nhưng làm sao để có được mục tiêu đó? Theo ý kiến của Luật sư Phạm Liêm Chính - Trưởng Văn phòng Luật sư Chính và Cộng sự, những cải tiến đặc biệt quan trọng mang tính đột phá là: có một khung pháp lý hoàn chỉnh về trọng tài tại Việt Nam, một đội ngũ trọng tài viên Việt Nam có chuyên môn cao, tôn trọng quy tắc đạo đức nghề nghiệp cộng với sự tham gia của người nước ngoài với tư cách trọng tài viên tại các tổ chức trọng tài Việt Nam, một sự công nhận và thi hành phán quyết trọng tài nước ngoài tại Việt Nam một cách vô tư và khách quan theo đúng chuẩn mực của Công ước New York năm 1958 về công nhận và thi hành phán quyết trọng tài nước ngoài.

Báo Pháp luật Việt Nam